Archive | દુહા RSS feed for this section

દુહા – રમણભાઈ નીલકંઠ

25 જુલાઈ

ગુણની   ઉપર  ગુણ  કરે   એ  તો  વ્હેવારાં- વટ્ટ,

અવગુણ   ઉપર  ગુણ  કરે  ખરી  ખતરિયાં-વટ્ટ,


ચંગા  માડુ    ઘર   રહે ,  ત્રણ્ય  અવગુણ   હોય;

કપ્પડ   ફાટે , ઋણ  વધે , નામ  ન  જાને  કોય.

-રમણભાઈ નીલકંઠ

➡  દુહા લોકસાહિત્યની પરંપરામાંથી આવેલું કાવ્ય સ્વરૂપ છે.એમાં બે પંક્તિઓના (ચાર ચરણોના) એકમમાં ભાવ વેધક રીતે રજૂ થાય છે.કંઠસ્થ પરંપરામાં એ ખૂબ સચવાયા છે.શ્રી રમણભાઈ રચિત દુહાઓમાં પણ બબ્‍બે પંક્તિમાં સચોટ અનુભવનિરૂપણ જોવા મળે છે.

ગુણની ઉપર ગુણ કરનારા તો વ્યવહારધર્મ નિભાવે છે,પણ અવગુણ ઉપર ગુણ કરનારા સાચા વીરધર્મનું પાલન કરે છે અને એ જ સાચા ક્ષત્રિયો છે એવો ભાવ પ્રથમ દુહામાં છે.

બીજા દુહામાં કચ્છની ધરતીનો ભાવ કચ્છીશબ્દપ્રયોગમાં પ્રગટ થયો છે.સાહસના અભાવે કે પ્રમાદે વ્યક્તિ ઘરમાં ને ઘરમાં રહે તો એનાં કપડાં તો ફાટે પણ સાથે દેવુંય વધે અને નામ સુધ્ધાંનો લોપ થઈ જાય.સ્વસ્થ અને સમર્થ માણસ પુરુષાર્થ ન કરે તો અપકીર્તિ પામે.આમ,આ દુહામાં લોકકવિએ સાહસ માટે બહાર નિકળનાર સશક્ત ,તન,મન અને ધનથી સમર્થ માણસની બધી રીતે ચડતી જાય છે એ સૂચવ્યું છે.